Salihli arabulucu. Bu yazıda arabuluculuğa ilişkin bilgi verilmesi amaçlanmıştır.
ARABULUCULUK NEDİR?
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, arabuluculuğu “sistematik yöntemler uygulayarak, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirini anlamaları ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim sürecinin kurulmasını gerçekleştirilen, uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve ihtiyari olarak yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemi” olarak tanımlanmaktadır.
Arabuluculuk; tarafların, bir veya daha fazla arabulucunun yardımı ile bir anlaşmaya varmak için ihtilaflı meseleler üzerinde görüşme yaptıkları bir uyuşmazlık çözüm sürecini ifade eder. Arabuluculuk için en az iki tarafa ihtiyaç vardır; sürecin arabuluculuk olarak nitelendirilebilmesi için ise bir üçüncü kişinin (arabulucunun) müdahalesi gereklidir.
Arabulucu, tarafsız ve bağımsız kişi konumundadır; tarafları bir araya getirerek müzakere edebilmelerini sağlar ve aralarındaki iletişimi kolaylaştırır, gerekli sistematik yöntemlere başvurarak iletişim kanalları daima açık tutmaya çalışır.
Süreç, tarafların gönüllüğüne ve kontrolüne bağlıdır. Taraflar süreci başlatma, devam ettirme ve sonlandırma noktalarında serbesttir. Ayrıca hem sürecin ne şekilde yürütüleceği hem de çözüme ilişkin karar verme yetkisi, yani sürecin tüm kontrolü taraflardadır.
Arabuluculuk, gizli yürütülen bir süreçtir; yargılamadaki gibi aleniyet yoktur. Arabuluculuk müzakereleri esnasında edinilen bilgiler yargılamada kullanılamaz, süreçte ortaya çıkan hususlar delil olarak kullanılamaz, bilgiler süreç dışındaki kişilerle paylaşılamaz.
Özetle; arabuculuk tarafların, arabulucu eşliğinde, uyuşmazlıklarını dostane ve kalıcı bir şekilde çözmeye çalıştıkları güven temelli bir buluşmadır.
HANGİ HUKUKİ UYUŞMAZLIKLARDA ARABULUCULUK YAPILABİLİR?
Salihli Arabulucu. Öncelikle, arabuluculuk yalnızca özel hukuk (toplumun birbiriyle eşit haklara sahip üyeleri arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuk alanı) kapsamındaki uyuşmazlıklar için uygulanabilecek bir çözüm yöntemidir. Bir başka deyişle; kamu hukukunu (ceza hukuku, idare hukuku, vergi hukuku vs.) ilgilendiren uyuşmazlıklarda arabuluculuk yöntemine başvurulması mümkün değildir.
Bununla beraber, özel hukuka dair her türlü uyuşmazlığın arabulucuğa elverişli olduğunu söylemek de mümkün değildir. Özel hukuka dair uyuşmazlıklardan tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildikleri her özel hukuk uyuşmazlığı için arabuluculuğa gidilebilir. Tarafların bir araya gelerek karar veremeyeceği, muhakkak bir mahkeme kararı gereken hususlarda arabuluculuk yapılamaz.
Her hukuki uyuşmazlığı kendi koşullarında değerlendirmek gerekmekte ise de arabuluculuk yapılabilecek ve yapılamayacak uyuşmazlıklara dair şu şekilde birtakım örnekler verebiliriz:
1-Aile Hukuku:
Aile Hukukunda Arabuluculuk Yapılabilecek Uyuşmazlık Örnekleri
- Nişanın bozulması sonucunda hediyelerin iadesi ve tazminat istemleri,
- Evliliğin devamı boyunca malların yönetimi,
- Evliliğin devamı boyunca mallar üzerinde tasarruf,
- Evliliğin sona ermesi/ boşanma hâlinde mal paylaşımı,
- Evliliğin sona ermesi/ boşanma hâlinde tazminat ve nafaka vs.
Aile Hukukunda Arabuluculuk Yapılamayacak Uyuşmazlık Örnekleri
- Ayrılık kararı,
- Boşanma,
- Evliliğin iptali,
- Babalık davası,
- Velayet,
- Evlat edinme davaları vs.
2- İş Hukuku
İş Hukukunda Arabuluculuk Yapılabilecek Uyuşmazlık Örnekleri
- İşe iade talepleri,
- Ücret, fazla mesai, yıllık izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, prim, ikramiye ücreti alacakları,
- İhbar ve kıdem tazminatı,
- Yol ve yemek ücreti alacakları,
- Toplu İş Sözleşmesinden kaynaklanan alacaklar,
- İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri vs.
İş Hukukunda Arabuluculuk Yapılamayacak Uyuşmazlık Örnekleri
- Hizmet tespiti davaları,
- SGK rücu davaları,
- SGK kararlarına itiraz davaları vs.
3-Ticaret Hukuku
Ticaret Hukukunda Arabuluculuk Yapılabilecek Uyuşmazlık Örnekleri
- Tacirler ve ticari işletmeler arasındaki her türlü alacak talepleri,
- Şirket ortaklarının şirketten ayrılması ve şirketten ayrılmaya bağlı alacak talepleri,
- Çek ve bonodan kaynaklı alacak talepleri,
- Rekabet yasağından kaynaklı alacak talepleri,
- Fikrî mülkiyetten kaynaklı alacak talepleri,
- Komisyon sözleşmesinden kaynaklı alacak talepleri,
- Yayım sözleşmesinden kaynaklı alacak talepleri,
- Rehin karşılığı ödünçten kaynaklanan kaynaklı alacak talepleri,
- Banka ve finans kurumları ile yaşanan uyuşmazlıklardan kaynaklı kaynaklı alacak talepleri vs.
Ticaret Hukukunda Arabuluculuk Yapılamayacak Uyuşmazlık Örnekleri
- İflas veya iflasın ertelenmesi talepleri,
- Konkordato talepleri,
- Şirkete kayyım atanması talepleri,
- Genel kurul kararlarının iptali vs.
4- Kira Hukuku: Kira alacağı talepleri, aidat alacağı talepleri, kiralananın tahliyesi gibi uyuşmazlıklarda arabuluculuk yapılması mümkündür.
5-Taşınmaz Hukuku: Ortaklığın giderilmesi konulu uyuşmazlıklar, ön alım hakkı, geri alım hakkı, taşınmaz kaynaklı tazminat talepleri gibi uyuşmazlıklarda arabuluculuk yapılması mümkündür.
6-Tüketici Hukuku: Kredi kartı, tüketici kredileri, bankacılık sözleşmeleri, ayıplı mal ve ayıplı hizmet, peşin ve taksitle satım, sigorta, ulaşım, kargo sözleşmeleri, abonelik, özel eğitim ve özel kurs, devre tatil, devre mülk, paket tur ve özel hastane işlemlerinden doğan pek çok uyuşmazlıkta arabuluculuk yapılması mümkündür.
DAVA ŞARTI ARABULUCULUK NEDİR?
Salihli Arabulucu. Dava şartı arabuluculuk; dava açmadan önce arabuluculuk sürecine başvuru yapılmaz ve bu haliyle dava açılır ise davanın usulden reddine karar verilmesi anlamına gelmektedir.
İş Hukukunda Dava Şartı Arabuluculuk: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi hükmüne göre ile kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması 01.01.2018 tarihi itibariyle dava şartı olarak düzenlenmiştir.
Buna göre, dava şartı arabuluculuk kapsamında olup dava açmadan önce muhakkak arabuluculuk yapılması gereken iş hukuku uyuşmazlıklarına şu örnekleri verebiliriz: İşe iade ve ferilerine yönelik talepler; ücret, fazla mesai, yıllık izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, prim, ikramiye ücreti alacakları; ihbar ve kıdem tazminatı; yol ve yemek ücreti alacakları; toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan alacaklar vs.
Ticaret Hukukunda Dava Şartı Arabuluculuk: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi uyarınca Türk Ticaret Kanunu’nun 4. maddesinde sayılan ticari davalar ile diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartı haline gelmiştir.
Tüketici Hukukunda Dava Şartı Arabuluculuk: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73/A maddesi uyarınca, aynı maddede düzenlenen istisnalar hariç, tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
! Unutulmamalıdır ki arabuluculuk uyuşmazlık yöntemi özü itibariyle gönüllülük ilkesini barındırmaktadır. Dava şartı arabuluculukta, her ne kadar dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu olsa da arabuluculuk sürecinin yürütülmesi ve devam etmesi tamamen tarafların rızasına dayanmakta olup gönüllülük esastır. Ancak dava şartı arabuluculukta sürece katılıma büyük önem veren kanun koyucu, tarafların sürece katılımını sağlamak için bazı tedbirler de almıştır. Örneğin; dava şartı arabuluculukta, ilk toplantıya mazeretsiz bir şekilde katılmayan taraf; dava açılır ve dava sonucunda kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur. Ayrıca, bu taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Saygılarımızla.
Av. Arb. Yıldıray ÇIVGIN
Salihli Arabulucu Avukat
